1ـ فلات قاره
(Continental shelf) ـ
عبارت است از ادامه زير آبي قاره ها كه تقريبا" تا خط اعماق 200 متري پيش ميرود. اين منطقه قاره ها و جزاير را احاطه مي كند، مساحت فلات قاره در حدود 8 درصد مساحت كل اقيانوس جهاني است. شيب آن ناچيز ، پهناي فلات قاره در مناطق مختلف متفاوت ميباشد، پهناي متوسط قريب 50 كيلومتر ، حداكثر عرض فلات قاره در بعضي قسمتهاي اقيانوس منجمد شمالي است. فلات قاره با وسعت زياد بعلاوه در اقيانوس اطلس در سواحل غربي اروپا و سواحل شرقي امريكا نزديك نيوفوندلند و جنوب شرقي امريكاي جنوبي مشاهده ميگردد. در اقيانوس آرام : فلات قاره وسيعتر از همه جا در مجمع الجزاير اندونزي ، در سواحل شرقي آسيا ( درياي چين شرقي و درياي زرد) و در قسمت شمال غربي درياي برينگ . در اقيانوس هند: در سواحل هند و چين. فلات قاره مستقيما" از نظر اقتصادي براي انسان اهميت بسيار بزرگي دارد. زيرا ماهيگيري بزرگ جهان باستثناء موارد خيلي كم ، به آبهاي فلات قاره محدود مي باشد. علفهاي آبي جلگه هاي پوشيده از آب در اين منطقه است.اين منطقه از لحاظ ذخاير مواد معدني و نفت و گاز طبيعي نيز فوق العاده جالب توجه مي باشد.
2ـ شيب قاره اي (Continental slope) ـ
از آنسوي فلات قاره آغاز ميگردد، مرز آن تا خط اعماق 2400 متري است و مساحتش 15 درصد مساحت كل اقيانوس جهاني را تشكيل ميدهد شيب آن نسبت به شيب فلات قاره بيشتر است ولي معمولا" از 4 تا7 درجه تجاوز نميكند. ته شيب قاره اي شامل بسياري تراسها، فرورفتگي ها ، برجستگي ها و دره هاي زير آبي مي باشد اين منطقه نيز مانند قعر دريا محيط زيست جانوران است: جانوران گوشتخوار كه عده اي از آنها عده ديگر را طعمه قرار مي دهند. در اينجا گياه وجود ندارد، بلكه فقط لاشه هاي گياهاني كه از طبقات بالا ميافتند ديده ميشوند.
3 ـ بستر اقيانوس(Ocean floor) ـ
شامل منطقه اي است از خط اعماق 2400 متري تا 6000متري و قسمت بيشتر ته اقيانوس جهاني را اشغال مينمايد(76درصد) . شيب آن بندرت به يك درجه ميرسد. در اين قسمت ته دريا سلسله كوههاي مهم قرار دارند ، مانند سلسله كوههاي اطلس مياني و غيره.
4 ـ گودالهاي عميق (Deeps) ـ
بستر اقيانوس در بعضي جاها داراي اعماق بيش از 6000 متر بوده و گودال هاي عميق تشكيل ميدهد كه مساحت كل آنها 3/1 درصد مساحت كل اقيانوس جهاني است، عميق ترين آنها گودال ماريانا واقع در قسمت باختري اقيانوس آرام مي باشد(عمق11034) متر ضمنا" عميق ترين نقاط در قسمت مركزي اقيانوس واقع نشده بلكه در مناطق موازي با كرانه هاي قاره اي و خارج از جزاير قرار گرفته اند . كشور ما در قسمت شمالي خود، درياي خزر را دارا است كه درياي بسته مي باشد ولي در جنوب خليج فارس و درياي عمان كه درياهاي باز هستند و با اقيانوس هند مربوط هستند ، ضمنا" بسيار جالب توجه است كه تمام خليج فارس يك فلات قاره مي باشد و حداكثر عمق آن حدود 100 متر و عمق متوسط 35 متر ميباشد.
درجه شوري و بعضي موارد ديگر: درجه متوسط شوري در اقيانوس 35 در هزار است ( 35 گرم نمك در يك كيلوگرم آب) حداقل درجه شوري در درياهائي ديده مي شود كه مقدار نزولات بر روي آنها زياد است و رودخانه هاي پر آب در آنها وارد ميگردند.مثلا شوري درياي سياهدر حدود 20در هزار و درياي بالتيك 5 ـ 8 در هزار مي باشد. در درياهاي بانزولات كم و تبخير زياد درجه شوري حداكثر است ، مثلا در درياي سرخ تا 41 و خليج فارس تا 40 در هزار. گازهاي محلول در آب اقيانوس : ازت ، اكسيژن، انيدريدكربنيك، هيدروژن سولفورو و بعضي ديگر . اكسيژن از جو وفتوسنتز موجودات گياهي آبزي بدست مي آيد، مقدار اكسيژن محلول در دريا با درجه حرارت آب ارتباط دارد: در صفر درجه سانتيگراد 8 ولي در 30 درجه 5/4 سانتي متر مكعب در ليتر . با افزايش عمق اكسيژن كاهش مي يابد: در طبقات عميق 5/2 تا 3 سانتي متر مكعب در ليتر.
درجه حرارت آب : در نواحي قطبي آبهاي سطح اقيانوس ممكن است تا منهاي 2 درجه سانتيگراد تنزل كند ولي در آبهاي استوائي باز تا 30 درجه ( در درياهاي معين بيشتر : در خليج مكزيك 32 و در درياي سرخ تا 35 درجه) مي رسد. رژيم حرارتي در تمام ضخامت آب برابر حرارت مخصوص زياد آب تعديل گشته و باندازه معين ثابت مي باشد، با افزايش عمق درجه حرارت آب كاهش مي يابد و پائين تر از حد معين تقريبا ثابت است.
جريانهاي اقيانوس : بسيار مهم مي باشند زيرا تغييرات قابل توجهي در توزيع حرارت و شوري آب مي دهند ، مثلا" جريان گلف استريم كه از جريانات گرم و منظم وافقي است و از خليج مكزيك به شمال آمده و به اروپاي شمالي نفوذ ميكند، باعث مي شود كه درجه حرارت متوسط هوا در ماه ژانويه در اسكانديناوي 15ـ 20 ، در انگلستان 11ـ 18 ، در شمال غربي فرانسه 10 و در شمال روسيه 12 ـ 13 درجه بالاتر باشد.
آب دريا كمي قليائي بوده و PH آن بين 7.5 و8.4 است. در دريا بر حسب افزايش عمق، فشار آب( فشار هيدروستاتيك) بيشتر مي گردد( براي هر 10 متر عمق، يك اتمسفر). با و جود اين فشار زياد، موجودات اعماق دريا تلف نمي شوند، زيرا بدن بسياري ازآنها از آب اشباع شده است و تقريبا منقبض نمي شود. براي محققين جالب توجه بود كه بدانند آيا در دريا و ميان جانوران آن سكوت حكمفرما است؟ تجربه عكس اين مطلب را نشان مي دهد: آزمايشهايي كه به كمك هيدروفن _ Hydrophone ( دستگاه كشف كننده امواج صوتي در آب) صورت گرفت حاكي از آن است كه در آبهاي ساحلي و آبهاي عميق، غوغا و سر و صداهاي عجيب شبيه ناله، توسط ماهيها،خرچنگها و غيره ايجاد مي شود.
